toggle
- Ο ποιητής και δοκιμιογράφος Χανς Μάγκνους Εντσενσμπέργκερ υπήρξε έντονος επικριτής της μεταπολεμικής γερμανικής συνείδησης και της αριστερής διανόησης, εξελίσσοντας τη στάση του από την καταγγελία στην κριτική της πνευματικής νωθρότητας.
- Η συλλογή του Rebus (2009) περιλαμβάνει ποιήματα που αναδεικνύουν τη σχέση του κράτους με τον πολίτη μέσω της μεταφοράς του Λεβιάθαν, όπως παρουσιάζεται στο έργο του Τόμας Χομπς.
- Ο Χομπς επαναφέρει τον Λεβιάθαν, το θαλάσσιο τέρας της Παλαιάς Διαθήκης, ως συμβολισμό του σύγχρονου κράτους και της πολιτικής φιλοσοφίας του 17ου αιώνα.
Ο Λεβιάθαν, το αποφώλιο τέρας της Παλαιάς Διαθήκης, πέρασε στην πολιτική φιλοσοφία του Χομπς, αλλά και στην ποίηση του Εντσενσμπέργκερ. Ως μεταφορά του σύγχρονου κράτους.Ο ποιητής και δοκιμιογράφος Χανς Μάγκνους Εντσενσμπέργκερ (1929-2022) υπήρξε κατ’ αρχήν ο κατ’ εξοχήν αμφισβητίας των αξιών της μεταπολεμικής Γερμανίας. Στα πρώτα του έργα τη δεκαετία του πενήντα του περασμένου αιώνα απογύμνωνε με αμείλικτη οξυδέρκεια τη γερμανική συνείδηση αντιτάσσοντας στον μικροαστικό καθωσπρεπισμό την «ανταρσία της ευτυχίας». Τη δεκαετία του εξήντα μάλιστα αναδείχθηκε σε κορυφαία μορφή της αριστερής διανόησης. Ακολούθησε μια μακρά πορεία απομάκρυνσης από τον εμπαθή τόνο της καταγγελίας και η βαθμιαία απόρριψη των ετοιμοπαράδοτων αληθειών.
Ο Εντσενσμπέργκερ κατέληξε να γίνει ο πιο ανηλεής επικριτής της αριστερής πνευματικής νωθρότητας, της αδυναμίας παραγωγής νέων ιδεών και απαντήσεων. Τη δεκαετία του ενενήντα υπονόμευε με κάθε ευκαιρία αυτήν που θα αποκαλούσαμε ευρύτερα φιλελεύθερη κοινωνική συναίνεση. Επιστράτευσε όλη την ευρυμάθεια και την οξύνοιά του για να καταποντίσει τα όνειρα που ενέπνευσαν τη νεότητά του. Πάντως η συγγραφική ευαισθησία αυτού του χαμαιλεοντικού πνεύματος παρέμεινε άκαμπτη. Και τα μεταγενέστερα ποιήματά του διακρίνονται από τις ίδιες αρετές: ανατρεπτική προδιάθεση, ειρωνική φαντασία, αναπάντεχοι συνειρμοί. Παρέμεινε άσπονδος εχθρός του λυρισμού, εκφραστής μιας ανεξάντλητης πνευματικής ευτραπελίας.
Ένα δείγμα σήμερα από τη συλλογή Rebus που σημαίνει Εικονόγριφοι του 2009. Ο Εντσενσμπέργκερ ασχολείται ποιητικά με το…γερμανικό δημόσιο, το κάθε δημόσιο και τις σχέσεις του με τον πολίτη. Και το κάνει με τη διαμεσολάβηση του Τόμας Χομπς, του θεμελιωτή της σύγχρονής πολιτικής φιλοσοφίας τον 17ο αιώνα, και του κεφαλαιώδους έργου του με τίτλο Λεβιάθαν, που μετά τον θάνατο του συγγραφέα το ίδιο το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης καταδίκασε και παρέδωσε στην πυρά. Ο Χομπς επανέφερε από τη Βίβλο το θαλάσσιο τέρας Λεβιάθαν για να περιγράψει το σημερινό κράτος και τις σχέσεις του με τον πολίτη.
Λεβιάθαν (*)
Τον ξέραμε για κηφήνα ολκής, πολύ τσίφτη,
τώρα τον μάθαμε και σαν τσανακογλείφτη.
Σπάνια δείχνει τα σουβλερά του δόντια.
Ούτε που μας γνωρίζει.
Αμολάει, όποτε δεήσει,
από καθέδρας ρήματα θεσπέσια
σε κάτι γερμανικά απαίσια.
Δεν τα μασάμε εμείς αυτά τα εξαίσια.
Είναι ο πρώτος σε μαζικές δολοφονίες,
αλλά όλο και του ζητούν φιλανθρωπίες,
τον μπουκώνουμε κι ας έχει μονίμως λόρδες.
Δεν τον αγαπά κανείς. Μια στις τόσες
γκρεμοτσακίζεται. Μετά γανιάζει,
τί μαμούθ, αλλά σηκώνεται κι ακκίζεται.
Χωρίς εμάς, τους φτωχούς συγγενείς,
δεν θάπιανε χαρτωσιά, θα ήταν ο κανείς.
Αδύνατο να τον ξεφορτωθούμε.
Δεν είναι προς τιμή μας, να το πούμε,
που χωρίς αυτόν αδυνατούμε να τα βρούμε,
άσε πούναι ανιαρός από τότε που τον ζούμε.
Για τον Τόμας Χομπς το κράτος ήταν το κακό στην υπηρεσία του καλού, επειδή πίστευε ότι χωρίς αυτό θα έμενε ανεξέλεγκτη η εγωιστική φύση του ανθρώπου. Για τον Εντσενσμπέργκερ είναι πρωτίστως ένα αποφώλιο αδηφάγο τέρας που μας απομυζά, παριστάνει τον καλό προκειμένου να κάνει τη δουλειά του, εγκληματεί αλλά παρέχει και υπηρεσίες προς το κοινό όφελος, υπάρχει διά των πολιτών αλλά και οι πολίτες δι’ αυτού. Μια μοιραία αλληλεξάρτηση για πάντα.
* Το ποίημα αυτό του Εντσενσμπέργκερ δημοσιεύθηκε για πρώτη φορά στην εφημερίδα Frankfurter Allgemeine Zeitung τον Ιανουάριο του 2003 και η ελληνική του απόδοση στην εφημερίδα ΤΟ ΒΗΜΑ (2.2.2003). Η επιλογή της ομοιοκαταληξίας ως ενισχυτικής του σκωπτικού ύφους του ποιητή οδήγησε στη διόγκωση κάποιων στίχων. Μια πιο πειθαρχημένη απόδοση δημοσίευσε ο ποιητής Γιώργος Πρεβεδουράκης στο Hans Magnus Enzensberger, Η υπεράσπιση των λύκων και άλλα ποιήματα, εκδ. Πανοπτικόν, Θεσσαλονίκη 2025
Πηγή: Deutsche Welle
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
Πηγή: www.skai.gr
