Η απόφαση για τη συνταξιοδότηση αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους σταθμούς στην επαγγελματική πορεία κάθε εργαζόμενου και ιδιαίτερα σήμερα, το ασφαλιστικό τοπίο στην Ελλάδα κρύβει «παγίδες» αλλά και ευκαιρίες που μπορούν να κλειδώσουν υψηλότερη κύρια σύνταξη ή να οδηγήσουν σε πρόωρη έξοδο χωρίς απώλειες.
Αν βρίσκεστε κοντά στη συνταξιοδότηση, δείτε τα 10 κρίσιμα σημεία SOS που πρέπει να μελετήσετε, συνοδευόμενα από πρακτικά παραδείγματα για τον υπολογισμό της σύνταξής σας.
1. Η «παγίδα» της μειωμένης σύνταξης και το πέναλτι
Η πρόωρη έξοδος στη σύνταξη συνεπάγεται πέναλτι έως 30% (μείωση κατά 1/200 για κάθε μήνα πρόωρης εξόδου, με όριο το 30%) μόνο στο κομμάτι της εθνικής σύνταξης. Η ανταποδοτική σύνταξη (που βασίζεται στις εισφορές και τα έτη ασφάλισης) δεν μειώνεται.
Παράδειγμα
Ασφαλισμένος δικαιούται πλήρη εθνική σύνταξη 446,10 ευρώ και ανταποδοτική 800 ευρώ. Αν επιλέξει να συνταξιοδοτηθεί 5 χρόνια (60 μήνες) νωρίτερα από το γενικό όριο, θα υποστεί τη μέγιστη μείωση 30% μόνο στην εθνική σύνταξη, η οποία θα διαμορφωθεί μόνιμα στα 312,27 ευρώ (απώλεια 133,83 ευρώ τον μήνα για πάντα), ακόμη κι όταν, μετά τη λήψη της σύνταξης, συμπληρώσει το 67ο έτος της ηλικίας του. Όμως τα 800 ευρώ της ανταποδοτικής σύνταξης δεν αγγίζονται και η τελική του σύνταξη θα είναι 1.112,27 ευρώ.
2. Η χρυσή 35ετία – 40ετία και οι συντελεστές αναπλήρωσης
Οι συντελεστές αναπλήρωσης (το ποσοστό του μισθού που γίνεται σύνταξη) «απογειώνονται» μεταξύ των 35 και 40 ετών ασφάλισης. Μετά τα 40 έτη, ο ρυθμός αύξησης πέφτει κατακόρυφα (από 2,55% ανά έτος, γίνεται 0,5%).
Παράδειγμα
Εργαζόμενος με συντάξιμο μισθό 1.500 ευρώ που αποχωρεί με 35 έτη ασφάλισης, έχει συντελεστή αναπλήρωσης 37,31% και θα λάβει ανταποδοτική σύνταξη 559,65 ευρώ. Αν παραμείνει άλλα 5 χρόνια και συμπληρώσει 40 έτη, ο συντελεστής αναπλήρωσης εκτινάσσεται στο 50,01%. Η ανταποδοτική του σύνταξη θα γίνει 750,15 ευρώ. Κερδίζει 190,50 ευρώ επιπλέον τον μήνα, μόνο από την ανταποδοτική.
3. Εξαγορά πλασματικών ετών: πότε συμφέρει και πότε είναι «πεταμένα λεφτά»
Η εξαγορά πλασματικών ετών (στρατός, σπουδές, παιδιά) χρησιμεύει για δύο λόγους
- είτε για να θεμελιώσετε δικαίωμα (να πιάσετε τα όρια ηλικίας)
- είτε για να αυξήσετε το ποσό της σύνταξης.
Αυτό που πρέπει να προσέξετε ιδιαίτερα είναι ότι η εξαγορά αυξάνει τον συντάξιμο μισθό-βάση μόνο αν οι τρέχουσες αποδοχές σας είναι υψηλές. Σε κάθε περίπτωση καλό είναι να συγκρίνετε το συνολικό ποσό που θα καταβάλετε σε βάθος χρόνου (μηνιαίο κόστος εξαγοράς Χ μήνες χρονικού διαστήματος εξαγοράς) με το ποσό της αύξησης που θα προκύψει στη σύνταξή σας, λόγω της εξαγοράς, ώστε να διαπιστώσετε εάν τελικά το ποσό της αύξησης σε βάθος χρόνου είναι χαμηλότερο ή υψηλότερο του ποσού εξαγοράς και εάν εν τέλει σάς συμφέρει οικονομικά ή όχι η εξαγορά.
Παράδειγμα 1
Δημόσιος υπάλληλος θέλει να συνταξιοδοτηθεί στα 62 με 40 έτη, αλλά έχει μόνο 37 πραγματικά. Εξαγοράζει 3 πλασματικά έτη από τις σπουδές του. Το κόστος εξαγοράς (20% επί του τρέχοντος μισθού του) θα του επιτρέψει να βγει άμεσα στη σύνταξη. Αν όμως είχε ήδη 40 έτη ασφάλισης, η εξαγορά επιπλέον ετών θα του έδινε ελάχιστη αύξηση στη σύνταξη (μόλις 0,5% ανά έτος), κάνοντας την απόσβεση του κόστους αδύνατη.
Προσοχή: Αν τα πλασματικά ξεκλειδώνουν την πόρτα της συνταξιοδότησης νωρίτερα (γλιτώνοντας χρόνια δουλειάς), η απόσβεση είναι άμεση. Αν όμως τα παίρνετε απλώς για να αυξήσετε το ποσό της σύνταξης, κάντε προσεκτικά τους μαθηματικούς υπολογισμούς για να δείτε εάν σάς συμφέρει βραχυπρόθεσμα ή μεσομακροπρόθεσμα.
Παράδειγμα 2
Ένας μισθωτός με τρέχοντα μισθό 1.800 ευρώ θέλει να εξαγοράσει 2 έτη (24 μήνες) για να θεμελιώσει δικαίωμα. Το κόστος είναι το 20% του μισθού του, δηλαδή 360 ευρώ τον μήνα. Το συνολικό κόστος για τους 24 μήνες θα φθάσει τα 8.640 ευρώ (360 ευρώ Χ 24 μήνες). Αν αυτή η κίνηση τού αυξήσει τη σύνταξη κατά 80 ευρώ τον μήνα, η απόσβεση της επένδυσης θα γίνει σε 108 μήνες, δηλαδή σε 9 χρόνια.
4. Διαδοχική ασφάλιση: ο τελευταίος φορέας και η μεγάλη καθυστέρηση
Αν έχετε ένσημα σε περισσότερα από ένα ταμεία (π.χ. πρώην ΟΑΕΕ και μετέπειτα ΙΚΑ), η σύνταξη εκδίδεται από το τελευταίο ταμείο, εφόσον πληρούνται οι προϋποθέσεις του (π.χ. 1.500 ένσημα συνολικά and 500 την τελευταία 5ετία). Αν δεν πληρούνται, η αίτηση πάει στο προηγούμενο ταμείο, προκαλώντας τεράστιες καθυστερήσεις.
Παράδειγμα
Ασφαλισμένος είχε 20 χρόνια στον ΟΑΕΕ και τα τελευταία 3 χρόνια εργάζεται ως μισθωτός με ασφάλιση ΙΚΑ (έχει 900 ένσημα). Επειδή δεν έχει τα απαιτούμενα 1.500 ένσημα στο ΙΚΑ, το ΙΚΑ θα απορρίψει το αίτημα και θα το διαβιβάσει στον ΟΑΕΕ. Η διαδικασία αυτή μπορεί να καθυστερήσει την έκδοση της σύνταξης έως και 12-18 μήνες.
Γενικά, σε κάθε τέτοια περίπτωση, το γεγονός ότι το ΙΚΑ είναι ο τελευταίος φορέας δεν σημαίνει ότι ο ασφαλισμένος θα πάρει αυτόματα σύνταξη με τις (συχνά ευνοϊκότερες) προϋποθέσεις του ΙΚΑ. Ολόκληρο το ιστορικό θα εξεταστεί ενιαία για να βρεθεί ποιος φορέας είναι ο αρμόδιος για την απονομή.
5. Παράλληλη ασφάλιση: διπλές εισφορές, μεγαλύτερη σύνταξη
Όσοι πλήρωναν ταυτόχρονα εισφορές σε δύο ταμεία (π.χ. γιατροί, μηχανικοί, ή ελεύθεροι επαγγελματίες που ήταν παράλληλα και μισθωτοί) δικαιούνται προσαύξηση στη σύνταξή τους για τα έτη έως το 2016.
Παράδειγμα
Λογιστής ήταν μισθωτός εταιρείας και ταυτόχρονα διατηρούσε δικό του γραφείο (παράλληλη ασφάλιση σε ΙΚΑ και ΟΑΕΕ) για 15 έτη πριν το 2016. Θα λάβει μία κύρια σύνταξη (π.χ. από το ΙΚΑ), αλλά για τα 15 χρόνια του ΟΑΕΕ θα πάρει προσαύξηση 0,075% για κάθε ποσοστιαία μονάδα επιπλέον εισφοράς, ενισχύοντας σημαντικά το μηνιαίο του εισόδημα.
6. Εργαζόμενοι συνταξιούχοι: το νέο καθεστώς χωρίς περικοπή 30%
Όσοι ασφαλισμένοι προχωρούν σε αίτηση συνταξιοδότησης αλλά επιθυμούν να συνεχίσουν να εργάζονται και μετά τη λήψη της σύνταξης θα πρέπει να γνωρίζουν ότι από το 2024 καταργήθηκε η περικοπή του 30% της σύνταξης για όσους εργάζονται. Πλέον, ο συνταξιούχος λαμβάνει το 100% της σύνταξής του και, εφόσον παράλληλα εργάζεται, πληρώνει έναν πόρο υπέρ e-ΕΦΚΑ (7,75% επί του εισοδήματος για ελεύθερους επαγγελματίες ή 10% επί των αποδοχών για μισθωτούς).
Παράδειγμα
Συνταξιούχος με σύνταξη 1.000 ευρώ αποφασίζει να εργαστεί ως μισθωτός με μικτό μισθό 900 ευρώ. Παλαιότερα θα έχανε 300 ευρώ από τη σύνταξή του. Τώρα παίρνει ολόκληρα τα 1.000 ευρώ της σύνταξης, και από τον μισθό του παρακρατείται επιπλέον ένας πόρος 10% (90 ευρώ τον μήνα).
7. Η επιλογή ασφαλιστικής κατηγορίας για τους ελεύθερους επαγγελματίες (πρώην ΟΑΕΕ-ΕΤΑΑ)
Οι ελεύθεροι επαγγελματίες επιλέγουν κάθε χρόνο ασφαλιστική κατηγορία. Οι χαμηλές κατηγορίες οδηγούν σε χαμηλό συντάξιμο μισθό, άρα σε συντάξεις πείνας. Στην τελική ευθεία (τελευταία 5-10 χρόνια) συμφέρει η άνοδος κατηγορίας. Η απόσβεση του ποσού των επιπλέον εισφορών που θα καταβληθούν μπορεί να γίνει σε λίγο παραπάνω από 10 χρόνια, αλλά μετά ολόκληρη η αύξηση της σύνταξης θα είναι καθαρό κέρδος γι’ αυτόν.
Παράδειγμα
Επαγγελματίας βρισκόταν για 20 χρόνια στην 1η χαμηλή κατηγορία. Αποφασίζει να ανέβει από την 1η στην 3η ασφαλιστική κατηγορία για τα τελευταία 10 χρόνια πριν βγει στη σύνταξη, πληρώνοντας περίπου 180 ευρώ παραπάνω τον μήνα, με συνολικό επιπλέον κόστος στη δεκαετία 21.600 ευρώ. Αν αυτή η υψηλότερη κατηγορία τού αυξήσει την τελική σύνταξη κατά 150 ευρώ τον μήνα, η απόσβεση των επιπλέον εισφορών ύψους 21.600 ευρώ θα γίνει σε 144 μήνες (21.600 ευρώ / 150 ευρώ ανά μήνα), δηλαδή σε 12 χρόνια. Μετά τα 12 χρόνια, όλο το ποσό θα είναι καθαρό κέρδος.
8. Ο κρίσιμος υπολογισμός της τελευταίας 24ετίας (2002 έως σήμερα)
Το ποσό της ανταποδοτικής σύνταξης υπολογίζεται από τον μέσο όρο των μικτών μηνιαίων αποδοχών σας από την 1η/1/2002 έως και την ημέρα της αίτησης. Τα ένσημα πριν το 2002 μετράνε μόνο για τον αριθμό των ετών, όχι για τον καθορισμό του συντάξιμου μισθού.
Παράδειγμα 1
Εργαζόμενος είχε πολύ υψηλούς μισθούς (π.χ. 3.000 ευρώ) τη δεκαετία του 1990, αλλά από το 2002 έως σήμερα κινείται πέριξ του βασικού μισθού (850 ευρώ). Η σύνταξή του θα υπολογιστεί με βάση τον χαμηλό μέσο όρο (από το 2002 και μετά), επομένως οι «χρυσές» εποχές της δεκαετίας του 1990 δεν θα αποτυπωθούν στο ύψος της σύνταξης.
Παράδειγμα 2
Ένας υπάλληλος παίρνει τα τελευταία 3 χρόνια τον εξαιρετικό μισθό των 2.500 ευρώ. Όμως, την περίοδο 2002-2023 ο μέσος μισθός του ήταν 1.100 ευρώ. Ο e-ΕΦΚΑ δεν θα υπολογίσει τη σύνταξη με βάση τα 2.500 ευρώ. Θα βγάλει τον αναπροσαρμοσμένο (λόγω πληθωρισμού) μέσο όρο όλης της 24ετίας 2002-2026, ο οποίος μπορεί να διαμορφωθεί, για παράδειγμα, στα 1.350 ευρώ. Πάνω στο ποσό αυτό θα εφαρμοστεί το ποσοστό αναπλήρωσης για να υπολογιστεί η ανταποδοτική σύνταξη.
9. Βαρέα και ανθυγιεινά (ΒΑΕ): τα όρια ηλικίας και η αλλαγή κατεύθυνσης
Για έξοδο με Βαρέα (συνήθως στα 62 αντί για τα 67), απαιτούνται τουλάχιστον 4.500 ένσημα συνολικά, εκ των οποίων τα 3.600 στα Βαρέα, και από αυτά, τα 1.000 ένσημα πρέπει να έχουν πραγματοποιηθεί τα τελευταία 17 χρόνια πριν τη συμπλήρωση του ορίου ηλικίας.
Παράδειγμα
Οικοδόμος έχει 4.000 ένσημα στα Βαρέα, αλλά τα τελευταία 18 χρόνια άλλαξε επάγγελμα και κολλάει απλά ένσημα γραφείου. Παρότι έχει τα 3.600 συνολικά, στερείται τα 1.000 βαρέα ένσημα μέσα στην τελευταία 17ετία. Έτσι, χάνει το δικαίωμα να βγει στα 62 με τις διατάξεις των Βαρέων και υποχρεούται να περιμένει μέχρι τα 67.
10. Προσωρινή σύνταξη: πόσα χρήματα θα λαμβάνετε μέχρι την έκδοση της οριστικής
Μετά την ηλεκτρονική αίτηση, ο ασφαλισμένος δικαιούται προσωρινή σύνταξη (περίπου το 80% του συντάξιμου μισθού για τους μισθωτούς ή το 70% για τους ελεύθερους επαγγελματίες). Η προσωρινή σύνταξη έχει ανώτατα πλαφόν που πρέπει να γνωρίζει ο εργαζόμενος για να προγραμματίσει τα έξοδά του.
Παράδειγμα
Διευθυντικό στέλεχος με μικτό μισθό 3.500 ευρώ καταθέτει αίτηση συνταξιοδότησης. Παρότι η οριστική του σύνταξη θα ξεπεράσει τα 1.600 ευρώ, η προσωρινή σύνταξη που θα εγκριθεί άμεσα δεν μπορεί να υπερβαίνει το νόμιμο πλαφόν (π.χ. τα 768 ευρώ για τους μισθωτούς). Θα πρέπει να είναι προετοιμασμένος να ζήσει με αυτό το ποσό για τους μήνες που θα μεσολαβήσουν μέχρι την έκδοση της οριστικής απόφασης.
Πηγή: www.newsit.gr
