Του Tom Zeller Jr., αρχισυντάκτη του ψηφιακού επιστημονικού περιοδικού Undark και συγγραφέα του βιβλίου “The Headache”
Στο βιβλίο της “Humans: A Monstrous History” του 2025, η ιστορικός Surekha Davies θυμάται μια διαφωνία με έναν μεταπτυχιακό φοιτητή σχετικά με τα πλεονεκτήματα της ποίησης που δημιουργείται από τεχνητή νοημοσύνη. Όπως της εξήγησε, η τεχνολογία αυτή αποτελεί μια θαυμάσια πρόοδο, επειδή απαλλάσσει τους ανθρώπους από τον κόπο που απαιτείται για τη δημιουργία ελκυστικών ποιημάτων. Τώρα, είπε ο φοιτητής, οι άνθρωποι δεν θα χρειάζεται πλέον να το κάνουν.
Η Ντέιβις αντέδρασε με αποστροφή. Άλλο πράγμα είναι να κατασκευάζουμε μηχανές που καθαρίζουν πυρηνικά απόβλητα ή εκτελούν άλλες ανιαρές εργασίες. Το να βάζουμε όμως τα ρομπότ να γράφουν ποίηση «ώστε να μην χρειάζεται να το κάνουμε εμείς», όπως παρατήρησε, έμοιαζε με το πρώτο βήμα προς επικίνδυνα αχαρτογράφητα νερά.
Και σήμερα γίνονται πολλά τέτοια «πρώτα βήματα». Τον περασμένο μήνα, δημοσιογράφοι ανακάλυψαν ότι το βιβλίο The Future of Truth, που εξετάζει την επίδραση της τεχνητής νοημοσύνης στη γνώση, περιείχε κατασκευασμένα αποσπάσματα και άλλες ανακρίβειες που φαίνεται πως ο συγγραφέας είχε αντιγράψει από ένα μεγάλο γλωσσικό μοντέλο. Την ίδια περίπου περίοδο, προέκυψαν υποψίες ότι μία από τις βραβευμένες ιστορίες που δημοσιεύθηκαν στο Granta είχε γραφτεί από τεχνητή νοημοσύνη. Νωρίτερα την άνοιξη, η Hachette Book Group ανακοίνωσε ότι ακυρώνει την κυκλοφορία του μυθιστορήματος Shy Girl στις Ηνωμένες Πολιτείες λόγω παρόμοιων καταγγελιών.
Όλα αυτά, η αβεβαιότητα γύρω από την πατρότητα ενός κειμένου, η αποστειρωμένη γραφή, η διάβρωση της εμπιστοσύνης για το ποιος έγραψε τι, έχουν βαθιές συνέπειες. Όμως αυτά τα περιστατικά εγείρουν και ένα πιο ανησυχητικό ερώτημα: Τι συμβαίνει όταν αρχίζουμε να αναθέτουμε σε μηχανές μία από τις πιο σύνθετες γνωστικές δραστηριότητες του εγκεφάλου;
Είναι αλήθεια ότι, για το μεγαλύτερο μέρος της ανθρώπινης ιστορίας, ελάχιστοι άνθρωποι μπορούσαν ή χρειάζονταν να γράφουν. Ωστόσο, τις τελευταίες δεκαετίες οι νευροεπιστήμονες έχουν αρχίσει να ανακαλύπτουν ότι ακόμη και απλές ασκήσεις γραφής ενεργοποιούν ένα μοναδικό και εξαιρετικά ωφέλιμο σύνολο εγκεφαλικών λειτουργιών. Η δραστηριότητα αυτή συνδέει περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με τη γλώσσα, τη μνήμη, τον κινητικό συντονισμό και την αντίληψη.
Η συγγραφή εκτεταμένου κειμένου, όπως φαίνεται, δεν είναι απλώς μια διαδικασία μεταφοράς σκέψεων στο χαρτί. Είναι μια ολοκληρωμένη προπόνηση για ολόκληρο τον εγκέφαλο.
Οι μελέτες για τη χειρόγραφη γραφή είναι ιδιαίτερα αποκαλυπτικές. Σε μια έρευνα χαρτογράφησης εγκεφαλικής δραστηριότητας στη Νορβηγία το 2024, οι ερευνητές έδειξαν ότι η χειρόγραφη γραφή προκαλεί πλούσια και διαρκή σύνδεση μεταξύ διαφορετικών εγκεφαλικών περιοχών. Οι ηλεκτρικοί ρυθμοί του εγκεφάλου των συμμετεχόντων παρουσίαζαν βαθύτερο και πιο συνεκτικό συγχρονισμό σε σύγκριση με όσους πληκτρολογούσαν τις ίδιες λέξεις. Αυτή η «συνδεσιμότητα του εγκεφάλου», όπως υποστήριξαν, αποτελεί χαρακτηριστικό μιας νευρωνικής κατάστασης που ευνοεί τη μάθηση και την αποθήκευση νέων πληροφοριών.
Παρόμοια ευρήματα κατέγραψαν και ερευνητές στο Πεκίνο το 2022. Παιδιά ηλικίας 9 έως 11 ετών είχαν ήδη ενεργοποιήσει ένα δίκτυο εγκεφαλικών περιοχών που σχετίζονται με την κίνηση, την οπτική επεξεργασία και τον συντονισμό, παρόμοιο με εκείνο των ενηλίκων, όταν έγραφαν χειρόγραφα κινεζικούς χαρακτήρες. Τα παιδιά με ισχυρότερη εγκεφαλική δραστηριότητα σε αυτές τις περιοχές αναγνώριζαν και διάβαζαν τους χαρακτήρες ταχύτερα από τους συνομηλίκους τους.
Τα ευρήματα αυτά επιβεβαιώνουν κάτι που πολλοί εκπαιδευτικοί γνωρίζουν ήδη: η δημιουργική γραφή, η διατύπωση ιδεών με δικά μας λόγια, οδηγεί συνήθως σε καλύτερη μνήμη και βαθύτερη κατανόηση από την απλή αντιγραφή σημειώσεων. Ένα συνεχώς αυξανόμενο σώμα ερευνών δείχνει επίσης ότι η εκφραστική γραφή συνδέεται με ψυχολογικά οφέλη και ακόμη και με ορισμένα, έστω περιορισμένα, οφέλη για τη σωματική υγεία.
Και τότε εμφανίστηκε η τεχνητή νοημοσύνη.
Το ChatGPT έκανε την εμφάνισή του τον Νοέμβριο του 2022 και, τέσσερα χρόνια αργότερα, η πλειονότητα των μαθητών λυκείου δηλώνει ότι χρησιμοποιεί το μοντέλο της OpenAI για σχολικές εργασίες και μελέτη. Μια μελέτη που δημοσιεύτηκε τον Απρίλιο εκτίμησε ότι έως και το 35% του νέου περιεχομένου στο διαδίκτυο παράγεται από τεχνητή νοημοσύνη, ενώ πολλοί εργαζόμενοι σε επαγγέλματα γραφείου χρησιμοποιούν τέτοια εργαλεία για τη σύνταξη και επιμέλεια κειμένων.
Ακόμη πιο ανησυχητικό, τουλάχιστον το ένα τέταρτο των ατόμων που αναζητούν σύντροφο χρησιμοποιεί την τεχνητή νοημοσύνη για να βελτιώσει το προφίλ του ή να συντάξει μηνύματα προς πιθανούς ερωτικούς συντρόφους.
Η τόσο γρήγορη και εκτεταμένη υιοθέτηση δείχνει ότι η ανθρωπότητα επιθυμεί έντονα αυτή την τεχνολογία. Ωστόσο, αυτή η μετάβαση διαφέρει από προηγούμενες τεχνολογικές αλλαγές. Δεν αντικαθιστούμε απλώς το ράψιμο στο χέρι με μια ραπτομηχανή ή την πλύση στο χέρι με ένα πλυντήριο. Η συγγραφή δεν είναι μόνο ένα παραγωγικό αποτέλεσμα· είναι και μια μοναδική μορφή νοητικής άσκησης, την οποία ίσως αυτοματοποιούμε.
Τα πρώτα στοιχεία προκαλούν ανησυχία.
Ερευνητές στο Massachusetts Institute of Technology έδειξαν πρόσφατα ότι η επικοινωνία μεταξύ διαφορετικών περιοχών του εγκεφάλου μειώνεται όσο αυξάνεται η τεχνολογική υποβοήθηση. Όταν οι συμμετέχοντες έγραφαν ένα σύντομο δοκίμιο χωρίς καμία βοήθεια, ο εγκέφαλός τους παρουσίαζε έντονη δραστηριότητα και συνδεσιμότητα. Όσοι χρησιμοποιούσαν μια απλή μηχανή αναζήτησης εμφάνιζαν μικρότερη, αλλά ακόμη σημαντική, διασύνδεση. Η ομάδα που είχε πρόσβαση σε τεχνητή νοημοσύνη παρουσίασε τη χαμηλότερη συνδεσιμότητα και δυσκολευόταν περισσότερο να θυμηθεί το ίδιο της το κείμενο.
Ένα εύρημα που συχνά παραβλέπεται είναι ότι οι συμμετέχοντες που είχαν προηγουμένως βασιστεί σε γλωσσικά μοντέλα και στη συνέχεια κλήθηκαν να γράψουν χωρίς βοήθεια εξακολουθούσαν να εμφανίζουν ασθενέστερη εγκεφαλική συνδεσιμότητα σε σύγκριση με όσους δεν είχαν χρησιμοποιήσει ποτέ τέτοια εργαλεία.
Αυτό ίσως να μη φαίνεται ιδιαίτερα παράξενο. Τα GPS, οι αριθμομηχανές, οι ορθογραφικοί έλεγχοι και άλλα τεχνολογικά βοηθήματα έχουν δείξει κατά καιρούς ότι επηρεάζουν, έστω και ελαφρώς, τις δεξιότητές μας στην ορθογραφία, τα μαθηματικά και τον προσανατολισμό. Ωστόσο, τα αποτελέσματα του MIT υποδηλώνουν κάτι πιο σοβαρό: ότι η μειωμένη εγκεφαλική συνδεσιμότητα που σχετίζεται με τη χρήση γλωσσικών μοντέλων μπορεί να παραμένει ακόμη και όταν το εργαλείο απομακρύνεται.
Η ερευνητική ομάδα τονίζει ότι χρειάζονται περισσότερες μελέτες. Αν όμως τα ευρήματα επιβεβαιωθούν, το πρόβλημα δεν θα είναι απλώς ότι οι ενήλικες χρήστες γίνονται πνευματικά τεμπέληδες. Θα είναι ότι πολλοί νέοι άνθρωποι ενδέχεται να δυσκολευτούν να αναπτύξουν τα πλούσια και αλληλένδετα νευρωνικά δίκτυα που καλλιεργεί η διαδικασία της γραφής.
Προσωπικά θεωρώ τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα εξαιρετικά χρήσιμα για την εξερεύνηση ιδεών, τη συλλογή στοιχείων, τον έλεγχο υποθέσεων, τον εντοπισμό λογικών κενών και τη διόρθωση κειμένων. Δεν μου αρέσει όμως ο τρόπος με τον οποίο επεμβαίνουν στο ύφος μου, ακόμη και όταν οι προτάσεις τους βελτιώνουν αντικειμενικά το κείμενο. Και εκεί βρίσκεται η ουσία του προβλήματος.
Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να γράψει, συχνά πολύ καλά. Δεν είναι δύσκολο να καταλάβει κανείς γιατί είναι τόσο ελκυστική. Η συγγραφή είναι δύσκολη και πολλοί άνθρωποι δεν την απολαμβάνουν. Τα στοιχεία δείχνουν ότι ακόμη και πριν από το ChatGPT οι νέοι έγραφαν ολοένα και λιγότερο για ευχαρίστηση.
Το να έχουμε δίπλα μας έναν εύγλωττο ψηφιακό συνεργάτη ίσως αποδειχθεί πολύ δελεαστικό για να το αρνηθούμε. Και ίσως αυτό να μην είναι απαραίτητα κακό. Με τις κατάλληλες δικλίδες ασφαλείας και με κανόνες που θα διασφαλίζουν ότι αποκτούμε πρώτα βασική συγγραφική επάρκεια πριν αναθέσουμε το δύσκολο κομμάτι στους αλγορίθμους, η τεχνητή νοημοσύνη ίσως εξελιχθεί σε μια μορφή «διαπραγματευμένης συνεργασίας», όπως έχουν προτείνει ορισμένοι ερευνητές.
Ίσως, μάλιστα, να ξεκλειδώσει νέες μορφές δημιουργικότητας και διαφορετικά, αλλά εξίσου ωφέλιμα, γνωστικά μονοπάτια. Υπάρχει, όμως, και η πιθανότητα ότι, στην προσπάθειά μας να αυτοματοποιήσουμε το βάρος της συγγραφής, θα χάσουμε μια πολύτιμη μορφή πνευματικής άσκησης. Και μια κοινωνία που δεν παλεύει πλέον να μετατρέψει τις σκέψεις της σε οργανωμένο λόγο, όσο αδέξια κι αν το κάνει, ίσως τελικά διαπιστώσει ότι διαθέτει όλο και λιγότερες σκέψεις που αξίζει να παλέψει γι’ αυτές.
Πηγή: skai.gr
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το magazinenews.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
Πηγή: www.skai.gr
