Σε κεντρικό πεδίο πολιτικής αντιπαράθεσης εξελίσσεται η ενέργεια, καθώς η νέα άνοδος των διεθνών τιμών επαναφέρει τον φόβο ενός δύσκολου χειμώνα και αναδεικνύει την ενεργειακή φτώχεια ως μία από τις βαθύτερες κοινωνικές πληγές της χώρας. Η ΕΛΑΣ επιτέθηκε με ιδιαίτερα αιχμηρό τρόπο στον Κυριάκο Μητσοτάκη, μετά την προαναγγελία κυβερνητικού πακέτου για το πετρέλαιο θέρμανσης.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης δήλωσε ότι η διάθεση του καυσίμου θα αρχίσει κάτω από τα 1,75 ευρώ το λίτρο, ότι θα υπάρξει «οριζόντια αύξηση» του επιδόματος θέρμανσης, συμμετοχή των διυλιστηρίων και πιθανή επαναφορά πλαφόν στα περιθώρια κέρδους. Παρέπεμψε, ωστόσο, τις λεπτομέρειες στην επόμενη εβδομάδα. Παράλληλα προανήγγειλε παράταση της στήριξης στο πετρέλαιο κίνησης για τον Οκτώβριο. Η ΕΛΑΣ συμπύκνωσε την κριτική της στη φράση ότι ο πρωθυπουργός «δεν ανακοίνωσε μέτρα για την ενέργεια, ανακοίνωσε ότι θα ανακοινώσει μέτρα».
Η Αμαλίας αμφισβητεί κυρίως τη μέθοδο με την οποία η κυβέρνηση παρουσιάζει ως αποτέλεσμα μια μελλοντική τιμή, χωρίς να έχει ακόμη αποσαφηνίσει το ύψος της κρατικής παρέμβασης, τη συνεισφορά των διυλιστηρίων, τους δικαιούχους και τη διάρκεια της ενίσχυσης. Κατά την ΕΛΑΣ, η αναφορά αρχικά σε πιθανή τιμή δύο ευρώ και στη συνέχεια σε τιμή κάτω από 1,75 ευρώ δημιουργεί ένα τεχνητό σημείο σύγκρισης με την μικρότερη αύξηση να εμφανίζεται ως επιτυχία, χωρίς να αποδεικνύεται ακόμη ποιος θα καλύψει τη διαφορά και πόσο τελικά θα πληρώσει το νοικοκυριό.
Από την επιδότηση στη δομική παρέμβαση
Η ανακοίνωση συνδέεται άμεσα με το ενεργειακό πρόγραμμα που παρουσίασε ο Αλέξης Τσίπρας στις 2 Σεπτεμβρίου στη Θεσσαλονίκη, στο πλαίσιο του «Εθνικού Σχεδίου Ανασυγκρότησης» της ΕΛΑΣ, και υπερασπίστηκε πολιτικά κατά την παρουσία του στην 90ή ΔΕΘ.
Η βασική διαφοροποίηση που επιχείρησε να χαράξει είναι η μετάβαση από τις προσωρινές επιδοτήσεις σε μια μόνιμη αλλαγή του τρόπου παραγωγής, αποθήκευσης και τιμολόγησης της ηλεκτρικής ενέργειας. Ο πρόεδρος της ΕΛΑΣ περιέγραψε τον ενεργειακό στόχο με τρεις λέξεις: «καθαρότερη, φθηνότερη, ασφαλέστερη» ενέργεια.
Το σχέδιο που παρουσίασε περιλαμβάνει:
- Ελάχιστη εγγυημένη ποσότητα ηλεκτρικής ενέργειας για κάθε νοικοκυριό, σε σταθερή και προσιτή τιμή.
- Μεσοσταθμική μείωση των λογαριασμών ηλεκτρικού ρεύματος κατά 30%.
- Μακροχρόνιες συμβάσεις με παραγωγούς εγχώριας ενέργειας χαμηλού κόστους, ώστε το βασικό τιμολόγιο να προστατεύεται από τις ακραίες διακυμάνσεις της χονδρεμπορικής αγοράς.
- Ανάκτηση δημόσιου στρατηγικού ρόλου για τη ΔΕΗ, ως εγγυητή του βασικού τιμολογίου, αγοραστή και διαθέτη καθαρής εγχώριας ενέργειας και επενδυτικού πυλώνα για δίκτυα και αποθήκευση.
- Απαγόρευση διακοπής ηλεκτροδότησης σε νοικοκυριά που αποδεδειγμένα αδυνατούν να πληρώσουν.
- Ανάπτυξη ελληνικής αλυσίδας παραγωγής φωτοβολταϊκών και συστημάτων αποθήκευσης.
- Ολοκλήρωση των ηλεκτρικών διασυνδέσεων των νησιών, ώστε να περιοριστεί η ακριβή ηλεκτροπαραγωγή με πετρέλαιο.
- Μακροχρόνια ενεργειακά συμβόλαια σταθερής τιμής για τις παραγωγικές επιχειρήσεις.
- Ειδική κάλυψη μέρους του αυξημένου ενεργειακού κόστους για κατοίκους οικισμών με πληθυσμό κάτω των 1.000 κατοίκων.
Η ενέργεια ως κοινωνικό δικαίωμα και παραγωγική υποδομή
Η παρέμβαση της ΕΛΑΣ δεν περιορίζεται στους λογαριασμούς των νοικοκυριών καθώς συνδέεται το ενεργειακό κόστος με την παραγωγικότητα, τη βιομηχανία και την περιφερειακή ανάπτυξη.
Σύμφωνα με τη συλλογιστική της ΕΛΑΣ, όταν μια βιομηχανία δεν γνωρίζει το κόστος ενέργειας που θα αντιμετωπίσει σε βάθος χρόνου, αναβάλλει επενδύσεις ή χάνει ανταγωνιστικότητα. Όταν, αντίστοιχα, η μείωση της χονδρεμπορικής τιμής δεν μεταφέρεται στη λιανική, το όφελος των ΑΠΕ δεν φτάνει στον καταναλωτή.
Για το κόμμα του Αλέξη Τσίπρα η πολιτική επιδίωξη είναι επομένως διπλή. Η ενέργεια να αντιμετωπίζεται ταυτόχρονα ως κοινωνικό αγαθό και ως βασική παραγωγική υποδομή. Στην ίδια κατεύθυνση εντάσσονται η εγχώρια κατασκευή ενεργειακού εξοπλισμού, οι επενδύσεις σε μπαταρίες και δίκτυα, αλλά και η θέση ότι η πράσινη μετάβαση δεν πρέπει να σημαίνει απλή εισαγωγή φωτοβολταϊκών και τεχνολογίας από το εξωτερικό.
Η ΕΛΑΣ θέλει μέρος της προστιθέμενης αξίας, της τεχνογνωσίας και των θέσεων εργασίας να παραμένει στην Ελλάδα.
Η ενεργειακή φτώχεια πίσω από τους πολιτικούς αριθμούς
Η συζήτηση δεν αφορά μόνο την τιμή ενός λίτρου πετρελαίου. Η ενεργειακή φτώχεια εμφανίζεται όταν ένα νοικοκυριό, εξαιτίας χαμηλού εισοδήματος, υψηλών τιμών και ανεπαρκούς ενεργειακής απόδοσης της κατοικίας του, δεν μπορεί να καλύψει στοιχειώδεις ανάγκες θέρμανσης, ψύξης, φωτισμού και χρήσης ηλεκτρικών συσκευών.
Τα τελευταία συγκρίσιμα ευρωπαϊκά στοιχεία δείχνουν το μέγεθος του προβλήματος. Το 2024 το 19% του πληθυσμού στην Ελλάδα δήλωνε αδυναμία να διατηρήσει επαρκώς ζεστή την κατοικία του, έναντι 9,2% στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η Ελλάδα βρισκόταν μαζί με τη Βουλγαρία στις δυσμενέστερες θέσεις της ΕΕ.
Παράλληλα, τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ για τις συνθήκες διαβίωσης δείχνουν ότι περίπου δύο στους τρεις πολίτες που βρίσκονται κάτω από το όριο της φτώχειας αντιμετωπίζουν καθυστερήσεις σε λογαριασμούς ηλεκτρικού ρεύματος, νερού ή φυσικού αερίου. Το πρόβλημα επιβαρύνεται από το γερασμένο κτιριακό απόθεμα, την ανεπαρκή μόνωση και την περιορισμένη δυνατότητα των φτωχότερων νοικοκυριών να χρηματοδοτήσουν ενεργειακή αναβάθμιση.
Η ευρωπαϊκή εμπειρία δείχνει, άλλωστε, ότι η επιδότηση της κατανάλωσης μπορεί να αποτρέψει μια άμεση κοινωνική κρίση, αλλά δεν εξαλείφει την ενεργειακή φτώχεια. Χωρίς μόνωση κατοικιών, σύγχρονα συστήματα θέρμανσης, πρόσβαση σε φθηνή καθαρή ενέργεια και ουσιαστική προστασία από τις αποσυνδέσεις, το κράτος καλείται κάθε χρόνο να επιδοτεί το ίδιο ακριβό και ενεργοβόρο μοντέλο.
Δίκαιη πράσινη μετάβαση
Στη Θεσσαλονίκη ο Αλέξης Τσίπρας συνέδεσε την ενεργειακή πολιτική και με την κλιματική δικαιοσύνη. Υποστήριξε ότι η κλιματική κρίση δεν επηρεάζει όλους με τον ίδιο τρόπο αφού διαφορετικά βιώνει τον καύσωνα μια οικογένεια σε πυκνοδομημένη περιοχή, χωρίς πράσινο και κλιματισμό, και διαφορετικά ένα εύπορο νοικοκυριό σε ενεργειακά αποδοτική κατοικία.
Η ΕΛΑΣ προτείνει στόχους μείωσης των εκπομπών κατά 55% έως το 2030 και 80% έως το 2040, με τελικό ορίζοντα την κλιματική ουδετερότητα το 2050. Παράλληλα, δεσμεύεται ότι οι εργαζόμενοι που χάνουν τη δουλειά τους εξαιτίας της απολιγνιτοποίησης στη Δυτική Μακεδονία και τη Μεγαλόπολη θα έχουν δικαίωμα σε νέα θέση εργασίας ή σε πλήρως χρηματοδοτούμενη επανεκπαίδευση.
Πρόκειται για προσπάθεια επανασύνδεσης της πράσινης μετάβασης με την κοινωνική προστασία, σε αντίθεση με ένα μοντέλο στο οποίο το κόστος μεταφέρεται δυσανάλογα στους καταναλωτές και στις λιγνιτικές περιοχές.
Η πολιτική διαχωριστική γραμμή
Η σύγκρουση που διαμορφώνεται πλέον ανάμεσα στην κυβέρνηση και το κόμμα του πρώην πρωθυπουργού δεν είναι απλώς αντιπαράθεση για το ύψος ενός επιδόματος αλλά αφορά δύο διαφορετικές προσεγγίσεις.
Η κυβέρνηση επιμένει σε ευέλικτες, έκτακτες παρεμβάσεις, προσαρμοσμένες στις διεθνείς τιμές και στα διαθέσιμα δημοσιονομικά περιθώρια ενώ η ΕΛΑΣ επιχειρεί να μεταφέρει τη συζήτηση στον έλεγχο της αγοράς, στη λειτουργία της ΔΕΗ, στην εγχώρια παραγωγή καθαρής ενέργειας και στην καθιέρωση μιας εγγυημένης βασικής ενεργειακής κάλυψης.
Για την Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη, η ανακοίνωση για το πετρέλαιο θέρμανσης αποτελεί την πρώτη ευκαιρία να συνδέσει την καθημερινή ακρίβεια με το κυβερνητικό σχέδιο που παρουσίασε ο Τσίπρας στη Θεσσαλονίκη και όλα θα κριθουν πολύ σύντομα στον λογαριασμό του ρεύματος, στην τιμή του πετρελαίου και στην πραγματική δυνατότητα μιας οικογένειας να κρατήσει το σπίτι της ζεστό.
Πηγή: www.newsit.gr
