Αμαζόνες: Ποιες ήταν οι θρυλικές πολεμίστριες

Λέγεται ότι έκοβαν το ένα στήθος για να βελτιωθούν στην τοξοβολία και ότι σκότωναν τα αρσενικά παιδιά. Ποια είναι η αλήθεια πίσω από τους μύθους για τις Αμαζόνες;Η φήμη τους μεταξύ των αρχαίων Ελλήνων δεν ήταν και η καλύτερη: Οι Αμαζόνες θεωρούνταν αδίστακτες και ατρόμητες πολεμίστριες που έμπαιναν στις μάχες έφιππες, με τόξα και βέλη. Φορούσαν «παντελόνια», είχαν τατουάζ και έκαναν χρήση ναρκωτικών κατά τη διάρκεια οργίων – ή έτσι έλεγε η ιστορία.

Εν ολίγοις: «Οι Έλληνες σοκαρίστηκαν, επειδή οι αρχαίοι Έλληνες είχαν μια ανδροκρατούμενη κοινωνία», λέει η Αμερικανίδα ιστορικός Έντριαν Μέιρ στην DW. «Οι γυναίκες έμεναν στο σπίτι, ύφαιναν και φρόντιζαν τα παιδιά.»

Μια κοινωνία στην οποία οι γυναίκες είχαν ίσα δικαιώματα ήταν κάτι το αδιανόητο για την πατριαρχική κοινωνία. Γι’ αυτό οι Αμαζόνες δαιμονοποιήθηκαν – λέγεται ότι υποδούλωναν τους άνδρες, ακρωτηρίαζαν ή ακόμα και δολοφονούσαν αρσενικά παιδιά. Ταυτόχρονα, οι Έλληνες γοητεύονταν τόσο πολύ από αυτές που απαθανάτιζαν σε αγάλματα, τοιχογραφίες και αγγεία. Υπήρχαν ακόμα και κούκλες Αμαζόνων για παιδιά.

Ο καλύτερος τρόπος για έναν αρχαίο Έλληνα ήρωα να αποδείξει την ανδρεία του ήταν να νικήσει μια ισχυρή βασίλισσα των Αμαζόνων. Όπως ο Θησέας, βασιλιάς της Αθήνας, ο οποίος λέγεται ότι απήγαγε την αρχηγό των Αμαζόνων, Ιππολύτη, και την έκανε σύζυγό του – μια ιστορία που επαναλαμβάνεται 2.000 χρόνια αργότερα από τον Άγγλο θεατρικό συγγραφέα Ουίλιαμ Σαίξπηρ στο «Όνειρο Θερινής Νυκτός».

Ο Αχιλλέας, που λέγεται ότι σκότωσε την Πενθεσίλεια στη μάχη, μόνο και μόνο για να την ερωτευτεί όταν της έβγαλε το κράνος καθώς εκείνη πέθαινε και τελικά να μετανιώσει για την πράξη του. Υπάρχουν πολλές παραλλαγές αυτών των ιστοριών – ωστόσο, από την οπτική γωνία των ανδρών αφηγητών, το αποτέλεσμα είναι πάντα σαφές: στο τέλος, οι άνδρες επικρατούν.

Μύθος ή αλήθεια: Υπήρχαν όντως οι Αμαζόνες;

Η πρώτη γραπτή αναφορά στις Αμαζόνες προέρχεται από τον Όμηρο στην «Ιλιάδα». Ακολούθησαν πολλές άλλες αναφορές. Για πολύ καιρό, οι Αμαζόνες απορρίπτονταν ευρέως ως μυθολογικές μορφές που γεννήθηκαν από τη φαντασία των αρχαίων αφηγητών.

Σύμφωνα όμως με τη Μέιρ, πρόσφατα εντυπωσιακά αρχαιολογικά ευρήματα στην Ουκρανία, τη Ρωσία, το Καζακστάν και άλλα μέρη της Κεντρικής Ασίας παρέχουν στοιχεία ότι γυναίκες πολεμίστριες όντως υπήρχαν την εποχή και στα μέρη όπου οι Έλληνες πλαισίωναν τις μυθικές τους ιστορίες. «Περισσότεροι από 300 τάφοι γυναικών θαμμένων με βέλη, πολεμικά τσεκούρια και σπαθιά, μερικές με τραυματισμούς από τη μάχη, έχουν ανασκαφεί μέχρι στιγμής», λέει η Μέιρ, συγγραφέας του βιβλίου «Οι Αμαζόνες: Ζωές και Θρύλοι Γυναικών Πολεμιστών σε όλο τον Αρχαίο Κόσμο».

Η έμπνευση για τις Αμαζόνες ήταν οι έφιππες τοξότριες από διάφορες σκυθικές φυλές που ζούσαν γύρω από τη Μαύρη Θάλασσα και στις στέπες της Ευρασίας, εξηγεί η Μέιρ: «Οι Έλληνες άρχισαν να μαθαίνουν για τις Σκύθες γυναίκες καθώς ίδρυαν αποικίες εκεί. Οι νομαδικές φυλές είχαν έναν ισότιμο τρόπο ζωής και οι γυναίκες συμμετείχαν στις ίδιες δραστηριότητες με τους άνδρες».

Η προέλευση του ονόματος «Αμαζών», ωστόσο, δεν είναι σαφής. Η Μέιρ εικάζει ότι θα μπορούσε να προέρχεται από την αρχαία περσική λέξη «ha-mazon», που σημαίνει «γυναίκα πολεμίστρια». Μια άλλη πιθανότητα είναι ότι έχει ρίζες στην κιρκασική λέξη «Amezane», που σημαίνει «μητέρα του δάσους ή του φεγγαριού».

Ο ιστορικός Ελλάνικος προσπάθησε να δώσει μια ελληνική σημασία στο γλωσσικό δάνειο και τη μετέφρασε ως «χωρίς στήθος». Αυτό τροφοδότησε την ευρέως διαδεδομένη εσφαλμένη αντίληψη ότι οι Αμαζόνες αφαιρούσαν το δεξί τους στήθος για να διευκολύνουν το τράβηγμα τόξου ή τη ρίψη δόρατος. Ανοησίες, λέει η Μέιρ: «Αυτή η παράξενη ιδέα επικρίθηκε ακόμη και στην αρχαιότητα, και κανένας αρχαίος καλλιτέχνης δεν απεικόνισε ποτέ Αμαζόνες με ένα στήθος».

Λεσβίες «μίσανδρες» που σκοτώνουν μικρά αγόρια;

Οι μελετητές της αρχαιότητας συνέχισαν, παρόλα αυτά, να πλάθουν εξωφρενικές ιστορίες για τις Αμαζόνες. Έτσι, διαδόθηκε η ιδέα ότι στην αμιγώς γυναικεία κοινότητά τους ανέχονταν μόνο κορίτσια και εγκατέλειπαν, ακρωτηρίαζαν ή ακόμα και σκότωναν τα αγόρια μετά τη γέννησή τους.

Αυτό εγείρει το ερώτημα: Πώς αναπαράγονταν, αν οι άνδρες δεν ήταν ευπρόσδεκτοι στις τάξεις τους; Σύμφωνα με τη Μέιρ, αρχαίοι Έλληνες ιστορικοί όπως ο Ηρόδοτος και ο Στράβων έγραψαν ότι ομάδες πολεμιστριών συναντιόντουσαν με άλλες φυλές που περιλάμβαναν άνδρες. «Έκαναν σεξ και μετά χώριζαν οι δρόμοι τους», λέει.

Ωστόσο, καμία από αυτές τις αναφορές δεν αναφέρει φόνο ή ακρωτηριασμό: «Όταν οι γυναίκες πολεμίστριες γεννούσαν, κρατούσαν τα κορίτσια και έστελναν τα αγόρια πίσω στη φυλή του πατέρα τους», λέει η Μέιρ. Αυτό τις έκανε, στα μάτια των σύγχρονων ερευνητών, άκαρδες μητέρες που απλώς έδιναν τα μωρά τους. Ωστόσο, όπως εξηγεί η Μέιρ, αυτό ήταν στην πραγματικότητα ένα διαδεδομένο έθιμο μεταξύ των νομαδικών λαών στην αρχαιότητα: το να έχεις έναν γιο που θα μεγάλωνε με μια άλλη φυλή εξασφάλιζε καλές μελλοντικές σχέσεις.

Ο ισχυρισμός ότι οι Αμαζόνες ήταν λεσβίες εμφανίστηκε για πρώτη φορά στις αρχές του 20ού αιώνα. Η Ρωσίδα συγγραφέας Μαρίνα Τσβετάγιεβα υποστήριξε ότι οι Αμαζόνες ήταν σύμβολο του λεσβιακού έρωτα στην αρχαιότητα, μια ιδέα που αργότερα υιοθετήθηκε από άλλους λογοτέχνες και ιστορικούς. Αλλά η Μέιρ διαφωνεί: «Οι Έλληνες δεν ντρεπόντουσαν για την ομοφυλοφιλία, αλλά δεν υπάρχουν αρχαίες αναφορές ότι οι Αμαζόνες ήταν λεσβίες».

Εφηύραν οι Αμαζόνες τα παντελόνια;

Τα παντελόνια είναι κοινή ενδυμασία στις μέρες μας. Αλλά στην αρχαία Ελλάδα, οι άνθρωποι φορούσαν ρόμπες φτιαγμένες από μεγάλα, ορθογώνια κομμάτια υφάσματος που συγκρατούνταν μεταξύ τους με καρφίτσες ή ζώνες. Η Μέιρ λέει ότι η εφεύρεση των ξενικών «παντελονιών» αποδόθηκε σε τρεις διαφορετικές βασίλισσες πολεμίστριες. Ενώ αυτό δεν έχει αποδειχθεί, «ήταν σίγουρα μέρος της βασικής ταυτότητας των μυθικών και πραγματικών πολεμιστριών».

Στα αρχαία έργα τέχνης, οι Αμαζόνες συχνά απεικονίζονται να φορούν χιτώνες και παντελόνια ή κολάν από μαλλί ή κάνναβη. Δεν ήταν απλώς μπροστά από την εποχή τους όσον αφορά την ενδυμασία, αλλά διακοσμούσαν και τα σώματά τους με τατουάζ: Για τους Έλληνες, αυτό ήταν ένα ακόμα σημάδι του πόσο «απολίτιστες» ήταν οι Αμαζόνες, καθώς τα τατουάζ χρησιμοποιούνταν για να σημαδεύουν και να υποβαθμίζουν κρατούμενους και σκλάβους.

Χρήση ναρκωτικών ουσιών

Ήταν οι Σκύθες ή οι Αμαζόνες που έκαναν χρήση ναρκωτικών ουσιών; Σε αναφορές του αρχαίου ποιητή Ηροδότου, διαβάζουμε: «Κάθονται σε κύκλο γύρω από μια φωτιά και ρίχνουν αυτό το ψυχοδραστικό φυτό στα κάρβουνα. Καθώς καίγεται, οι άνθρωποι εισπνέουν τους καπνούς και βρίσκονται υπό την επήρεια ναρκωτικών ουσιών, όπως οι Έλληνες μεθούν από το κρασί. Συνεχίζουν να προσθέτουν περισσότερο στη φωτιά, η επήρεια αυξάνεται και χορεύουν και τραγουδούν γύρω από τη φωτιά».

Αυτό το φυτό, σύμφωνα με τη Μέιρ, πιθανότατα ήταν κάνναβη. «Οι αρχαιολόγοι ανακάλυψαν «κιτ» καύσης κάνναβης – μικρά μαγκάλια με κάρβουνο, μερικά από χρυσό, που περιείχαν καμένους σπόρους κάνναβης – σε τάφους γυναικών αλλά και ανδρών».

Σύγχρονες Αμαζόνες

Ανά τους αιώνες πάντα υπήρχαν δυνατές, ανεξάρτητες γυναίκες, σε όλες τις κοινωνίες, σε όλες τις εποχές. Για τη Μέιρ, τέτοιες γυναίκες ενσαρκώνουν το «πνεύμα των Αμαζόνων». «Μερικές φορές κρύβονται και άλλες φορές αναδύονται από τις σκιές της καταπίεσης στη λαϊκή συνείδηση», λέει η ιστορικός.

Στην ποπ κουλτούρα, οι γυναίκες πολεμίστριες έχουν απαθανατιστεί σε ταινίες και σειρές όπως «The Hunger Games» ή «Game of Thrones». Στην πραγματική ζωή, σήμερα πολεμούν ως γυναίκες στρατιώτες, λέει η Μέιρ – μεταξύ άλλων στην Ουκρανία, «την αρχαία πατρίδα των μυθικών Αμαζόνων».

Επιμέλεια: Ιοκάστη Κροντήρη

Πηγή: Deutsche Welle

Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.