Της Μαρίνας Ζιώζιου
mzioziou@skai.gr
Ο συγγραφέας Αλέξης Σταμάτης δεν είναι πια κοντά μας. Δεν έγραφε απλώς ιστορίες. Κατασκεύαζε περάσματα προς μια άλλη πραγματικότητα, εκεί όπου οι μνήμες μπορούν να αλλάζουν σχήμα, οι ήρωες να συνεχίζουν να υπάρχουν μετά την τελευταία σελίδα και τα τραύματα να μετατρέπονται σε πρώτη ύλη ζωής. Ο συγγραφέας έφυγε από τη ζωή, σε ηλικία 66 ετών, έπειτα από μακρά δοκιμασία με μια σπάνια ασθένεια του αίματος. Η απουσία του αφήνει ένα βαθύ κενό στα ελληνικά γράμματα, στο θέατρο, στη δημοσιογραφία, αλλά και στους ανθρώπους που τον γνώρισαν ως δάσκαλο και συνοδοιπόρο.
Ανάμεσα σε δύο σπίτια και δύο κόσμους
Η ζωή του άρχισε σαν μυθιστόρημα με δύο διαφορετικές εισόδους… Στο ένα σπίτι βρισκόταν ο πατέρας του, ο αρχιτέκτονας Κώστας Σταμάτης, και μια βιβλιοθήκη οργανωμένη, γεμάτη ιστορία και κατασκευές. Στο άλλο, η μητέρα του, η σπουδαία ηθοποιός Μπέτυ Αρβανίτη, και ένας κόσμος θεατρικός, καλλιτεχνικός, απρόβλεπτος.
Ανάμεσα σε αυτές τις δύο βιβλιοθήκες, ο μικρός Αλέξης αποφάσισε, σχεδόν, ασυνείδητα ότι θα αναλάβει ο ίδιος την αγωγή του. Τα βιβλία έγιναν καταφύγιο και πυξίδα. Οι ήρωές τους τού φαίνονταν συχνά πιο αξιόπιστοι από τους μεγάλους, ενώ η λογοτεχνία έγινε ο τόπος όπου μπορούσε να βάλει σε τάξη όσα στη ζωή έμοιαζαν ασύνδετα.
Σπούδασε Αρχιτεκτονική στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο και συνέχισε τις σπουδές του στο Λονδίνο, στην αρχιτεκτονική και στον κινηματογράφο. Δεν εγκατέλειψε, όμως, ποτέ πραγματικά την πρώτη του τέχνη. Απλώς μετέφερε τις δοκούς και τα κρυφά στηρίγματα από τα κτίρια στα βιβλία.
Ένας αρχιτέκτονας που διάλεξε τις λέξεις
Έλεγε ότι ένα μυθιστόρημα χρειάζεται σκελετό, αλλά ο σκελετός του δεν πρέπει να φαίνεται. Στα μέσα της δεκαετίας του ’90 αποφάσισε να ακολουθήσει αυτό που επιθυμούσε πραγματικά.
Και κάπως έτσι, η αρχιτεκτονική έδωσε τη θέση της στη συγγραφή και η ποίηση άνοιξε τον δρόμο προς την πεζογραφία. Ακολούθησαν πάνω από 35 βιβλία, μυθιστορήματα, ποιητικές συλλογές, θεατρικά έργα και κείμενα που μεταφράστηκαν σε πολλές χώρες. Έργα του παρουσιάστηκαν, μεταξύ άλλων, στο Εθνικό Θέατρο και στο Θέατρο Τέχνης.
Το «Μπαρ Φλωμπέρ» έγινε το μεγάλο του διαβατήριο. Τον ταξίδεψε σε φεστιβάλ, συναντήσεις και παρουσιάσεις από την Ευρώπη έως την Αμερική και την Αυστραλία. Η «Αμερικάνικη Φούγκα», η «Βίλα Κομπρέ», τα «Μελίσσια», τα «Αθώα πλάσματα», το «Λευκό δωμάτιο» και το αυτοβιογραφικό «Υπήρξα τόσοι άλλοι» συνέθεσαν μια λογοτεχνική διαδρομή ανήσυχη, πολυσχιδή και βαθιά προσωπική.
Η ενοχλητική πραγματικότητα
Ο Αλέξης Σταμάτης είχε μιλήσει πολλές φορές για την ενοχλητική πραγματικότητα που βίωνε και μάλιστα από μικρή ηλικία. Αυτός ήταν και ο λόγος που στράφηκε στα βιβλία: όχι για να δραπετεύσει από τη ζωή, αλλά για να την καταλάβει βαθύτερα.
«Η τέχνη δεν καταγράφει την ιστορία. Η τέχνη δημιουργεί την ιστορία», είχε πει. Για εκείνον, η φαντασία δεν ήταν το αντίθετο της αλήθειας. Ήταν ένας διαφορετικός δρόμος προς αυτήν. Οι επινοημένοι κόσμοι μπορούσαν να γίνουν ισχυρότεροι από τον πραγματικό, επειδή έφταναν «στην κάτω πλευρά του παγόβουνου», εκεί όπου κατοικούν όσα ο άνθρωπος δυσκολεύεται να ομολογήσει. Δεν ξεκινούσε πάντοτε ένα βιβλίο γνωρίζοντας την κατάληξή του. Άκουγε τον χαρακτήρα, άφηνε το κείμενο να τον οδηγήσει και πίστευε ότι η πλοκή γεννιέται από τις πράξεις των ηρώων.
Τα σκοτάδια που δεν έκρυψε
Μίλησε δημόσια για την εξάρτηση από το αλκοόλ, για τις στιγμές κατά τις οποίες βρέθηκε κοντά στο τέλος, για τα προσωπικά τραύματα και τις δοκιμασίες της υγείας του. Δεν τα μετέτρεψε, όμως, σε παράσημα ούτε σε εύκολη αφήγηση λύτρωσης. Τα αντιμετώπισε ως κομμάτια της βιογραφίας του, ως υλικά που κάποτε κόβουν τα χέρια και κάποτε βοηθούν να χτιστεί κάτι καινούριο. Το μότο του ήταν απλό: «Πάμε παρακάτω».
Η πατρότητα ήρθε αργά στη ζωή του και την άλλαξε ριζικά. Για τον γιο του, τον Ερμή, είχε μιλήσει με μια τρυφερότητα που, σχεδόν, ακύρωνε κάθε λογοτεχνικό τέχνασμα.
Όσα είχε φανταστεί για την πατρότητα, έλεγε, αποδείχθηκαν λιγότερα από την ίδια την εμπειρία. Η συνύπαρξη με το παιδί του ήταν «αληθινή ως το μεδούλι». Με την ίδια καθαρότητα μιλούσε και για τη σύζυγό του, την ηθοποιό Εύα Σιμάτου, την οποία αποκαλούσε έρωτα της ζωής του.
Υστερόγραφο στο Φως – Ένα ποίημα του Αλέξη
Αν έφτασες ως εδώ,
περπάτησες επάνω μου.
Γράφω επειδή υπάρχει χώρος
ανάμεσα σε δύο εκλάμψεις —
και θέλησα να σταθώ εκεί.
Σε ευχαριστώ
που άντεξες τη διάρκεια
και δεν έφυγες
όταν άρχισε να πονά.
Ποτέ δεν μίλησα με τον Θεό.
Ίσως επειδή η γλώσσα μου
είχε ήδη χρησιμοποιηθεί
σε άλλα στόματα.
Αλλά τον ένιωσα.
Ως παύση
που δεν μου ανήκε.
Η ποίηση δεν αλλάζει τον κόσμο.
Αλλάζει την ταχύτητα
με την οποία σε διαπερνά.
Και τότε, κάποιες νύχτες,
μπορείς να αναπνέεις
χωρίς εξήγηση.
Αυτό το βιβλίο
απλώς διατηρεί το σχήμα
ενός σώματος
που δεν πρόλαβε να γείρει
σε άλλο σώμα.
Αν βρίσκεσαι εκεί,
σε κάποιο άλλο γεωγραφικό σημείο,
σε μια σχέση χωρίς ονόματα —
κράτα αυτό:
Η φωνή που δεν ζητά να ακουστεί
είναι αυτή που παραμένει.
Όχι γιατί είναι δυνατή.
Αλλά γιατί δεν υπάρχει
πουθενά αλλού να πάει.
Πηγή: skai.gr
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
Πηγή: www.skai.gr
